Fehime Sultan Yalısı

Boğaz’dan bakıldığında Fehime Sultan Yalısı hemen dikkat çeker. Ortaköy Camii’nden Kuruçeşme’ye uzanan sahil şeridindeki bu etkileyici yapı, ihtişamlı beyaz cephesi ve estetik oranlarıyla Boğaz’ın en nadide yalılarından biri olarak göze çarpar. Komşu konumda yükselen Hatice Sultan Yalısı ile birlikte oluşturduğu silüet, denizden ilk bakışta ziyaretçilere Osmanlı döneminin zarafetini hissettiren büyüleyici bir manzara sunar. Özellikle gün doğumu veya gün batımında yalının suya vuran görüntüsü, Boğaz kıyılarında unutulmaz bir ilk izlenim bırakmaktadır.

Fehime Sultan Yalısı’nın Tarihi

Fehime Sultan Yalısı’nın kökeni 19. yüzyıl sonlarına uzanır. Sultan II. Abdülhamid tarafından 1883 yılında yaptırılan yalı, Plevne Savaşı’nın ünlü kahramanı Gazi Osman Paşa’ya hediye edilmiştir. Bu nedenle ilk zamanlarda yapı Gazi Osman Paşa Yalısı adıyla anılıyordu. Sonrasında Osman Paşa’nın oğlu Kemalettin Paşa, Sultan II. Abdülhamid’in kızı Naime Sultan ile evlenince bir süre Naime Sultan Yalısı olarak da adlandırıldı. Yalının günümüzdeki ismi ise 1901 yılında verildi; zira bu tarihte Sultan V. Murad’ın kızı Fehime Sultan’a düğün hediyesi olarak tahsis edilmesiyle yapı, Fehime Sultan Yalısı adıyla anılmaya başlandı.

Osmanlı Hanedanı’nın 1924’te ülkeden sürgün edilmesinin ardından Fehime Sultan bu sevdiği yalıyı terk etmek zorunda kaldı. Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren yalı farklı amaçlarla kullanıldı; 1926’dan sonra bir süre yetimhane, ardından tütün deposu olarak hizmet verdikten sonra Gaziosmanpaşa Ortaokulu haline getirildi. Yıllar içinde yapılan tadilatlar ve kullanım koşulları nedeniyle yapının orijinal detaylarında tahribatlar oluştu. Fehime Sultan Yalısı’nın tarihinde en büyük talihsizlik ise 2002 yılında yaşandı: bu yıl çıkan büyük bir yangın sonucu ahşap yalının büyük bölümü yok oldu, geriye sadece dış taş duvarlar kaldı ve yapı ağır hasar gördü. Uzun süre harap halde kalan yalı, İstanbul’un göbeğinde adeta kaderine terk edilmiş bir görünüm sergiledi.

Neyse ki 2000’li yılların sonunda yapıyı kurtarmak için adımlar atıldı. 2009 yılında Fehime Sultan ve bitişiğindeki Hatice Sultan yalıları uzun süreli kiralama ile özel bir girişime devredilerek restorasyon projesi başlatıldı. Hukuki ve idari süreçlerin uzamasıyla restorasyon ancak 2020’lerin başında hız kazandı ve titiz çalışmalar neticesinde 2024 yılında tamamlandı. Böylece yan yana duran Fehime Sultan ve Hatice Sultan yalıları, lüks bir butik otel kompleksi olarak yeniden hayat buldu. Günümüzde aslına uygun biçimde yenilenmiş olan Fehime Sultan Yalısı; otel, restoran, toplantı ve davet mekanı gibi işlevlerle İstanbul’un kültürel mirasına kazandırılmış durumdadır.

Fehime Sultan Yalısı’nın Mimarisi

Tarihî Fehime Sultan Yalısı, geç Osmanlı döneminin gösterişli mimari üslubunu yansıtan Neo-Barok tarzda inşa edilmiştir. Dönemin saray mimarları olarak ün yapan Balyan Ailesi’nin imzasını taşıyan yapının cephe süslemeleri ve planı, 19. yüzyılın sonlarındaki Boğaziçi yalı mimarisinin zarafetini yansıtmaktadır. Yalı, Osmanlı’da kadın sultanlara ait ender yapılardan biri olup İstanbul Boğazı’ndaki “Hanım Sultan Yalıları”ndan sadece altı örnekten biridir. İki katlı ahşap köşk bölümleri ve kagir zemin katı ile hem sağlamlık hem de estetik birleşimini sunan yapıda, yüksek tavanlar ve geniş Boğaz cepheli pencereler dikkat çeker. Fehime Sultan Yalısı’nın hemen yanı başında yer alan Hatice Sultan Yalısı ile mimari bir bütünlük oluşturacak şekilde konumlanmıştır. Restorasyon sonrası Fehime Sultan Yalısı parlak beyaz dış cephesiyle, Hatice Sultan Yalısı ise pastel yeşil tonlardaki cephesiyle öne çıkmaktadır; iki kardeş yalı, Boğaz kenarında yan yana tüm ihtişamıyla sergilenmektedir. İnşa edildiği dönemin zarif detayları titizlikle korunarak yenilenen yapıda, dönemin barok süslemeleri, ahşap işçilikleri ve geniş saçaklı çatı yapısı dikkat çekici mimari unsurlar arasındadır.

Fehime Sultan Yalısı’nı Yatla Keşif

Ortaköy kıyısında Boğaz boyunca uzanan konut dokusunun önemli duraklarından biri olan Fehime Sultan Yalısı, gösterişe yaslanmadan var olmayı başaran, sürekliliğiyle dikkat çeken bir yapı olarak suyun kenarında yer alır. Denizden bakıldığında yalı, tekrar eden pencere düzeni ve dengeli cephe oranlarıyla sakin bir ritim kurar; bu ritim, bakışı yormadan üzerinde tutar. Karadan çoğu zaman günlük hareketin içinde fark edilmeden geçilen yapı, su seviyesinden izlenince mimarinin bilinçli sadeliğini ve kıyıyla kurduğu ilişkiyi çok daha net ortaya koyar. Yat kıyıya paralel ilerledikçe Fehime Sultan Yalısı, Ortaköy hattında birbirini takip eden yalıların oluşturduğu sürekliliğin önemli bir parçası olarak algılanır. Bu süreklilik, Boğaz’ın yalnızca tekil simgelerden değil, yan yana duran hayatlardan oluştuğunu hatırlatır. Yapı, yüksek sesle konuşmaz; ama durup bakıldığında kendini sabırla anlatır. Burada izlemek, Boğaz kıyısındaki gündelik yaşamın geçmişte nasıl aktığını hayal etmeye davet eder. Fehime Sultan Yalısı’nı bu sakin akış içinde görmek, Boğaz’da yat kiralayarak ilerlediğinizde çok daha derin bir anlam kazanır. Fehime Sultan Yalısı çevresinde bir yat planı oluşturmak isteyenler, filomuzdaki yat seçeneklerini süre ve kişi sayısına göre online olarak değerlendirdikten sonra menü ile ekstra hizmet tercihlerinin toplam bütçeyi nasıl etkilediğini yatkiralama.net üzerinden net biçimde inceleyebilir.